TOÀN ĐẢNG, TOÀN QUÂN, TOÀN DÂN HUYỆN NAM TRỰC QUYẾT TÂM XÂY DỰNG HUYỆN NAM TRỰC TRỞ THÀNH HUYỆN NÔNG THÔN MỚI NĂM 2019
Skip Navigation Links.
  Nhập từ khóa:
 Cấp Quốc Gia
 ĐỀN ĐỒNG QUỸ
(+) Xem trước khi in

 

                 Đền Đồng Quỹ nằm trên địa bàn xóm 15, thôn Đồng Quỹ, xã Nam Tiến, cách thị trấn Nam Giang – Trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa huyện Nam Trực 10km về phía Đông Nam. Là di tích thờ Triệu Việt Vương, người có công đánh đuổi giặc Lương giành độc lập cho dân tộc vào thế kỷ thứ VI.

       Theo truyền thuyết ở địa phương, khi Triệu Quang Phục được vua Lý Nam Đế cử làm quan Tiết độ sứ ở đạo Sơn Nam đã có lần ông qua nơi đây thăm hỏi việc nông trang, cấy cày khuyên dân làm ăn ổn định làng xã. Vì vậy, khi ông qua đời sau này nhân dân địa phương đã lập đền thờ và tôn ông làm Thành hoàng làng Đồng Quỹ.

          

Ngai và bài vị thờ Triệu Quang Phục

    Đền Đồng Quỹ thờ Triệu Quang Phục là thần chủ, còn thờ 2 ông Nguyễn Phúc và Nguyễn Lộc có công lớn cùng Triệu Quang Phục chống giặc ngoại xâm

      

Cung thờ Nguyễn Phúc và Nguyễn Lộc

Trải qua bao biến thiên của lịch sử, thăng trầm của quê hương, đến nay di tích đền Đồng Quỹ vẫn còn giữ được quy mô bề thế, phong cảnh hữu tình. Đền là công trình kiến trúc được xây dựng lâu đời, đã trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo nhưng vẫn bảo tồn được phong cách kiến trúc nghệ thuật của hai thời Lê - Nguyễn.

 

Toàn cảnh đền Đồng Quỹ

Đền Đồng Quỹ làm theo kiểu tiền chữ Nhất hậu chữ Đinh gồm ba toà: Tiền đường, Trung đường và Chính tẩm.

             Tòa tiền đường gồm 5 gian, nóc đắp nổi lưỡng long chầu nguyệt, bộ khung gỗ lim với các cấu kiện chính như: cột đặt trên chân tảng đá cổ bồng nối liền hệ thống chân cột là ngưỡng cửa đá, chạm khắc họa tiết lá tạo dáng mềm mại cá bộ vì làm kiểu chồng rường giá chiêng. Các đầu xà bẩy và các con rường chạm khắc mang phong cách thời Nguyễn, đường nét thoáng và đơn giản. Riêng gian giữa là nơi thờ chính được chạm khắc phong phú hơn, ở đây các đầu xà được chạm rồng, nghê xen kẽ có các họa tiết hoa lá. Phía trên đeo bức đại tự với ba chữ “Thượng đẳng thần” (đền thờ các vị thần bậc trên). Hai bên có câu đối nói về đền Đồng Quỹ như sau:

“Bộ từ Nha hải tham thiên địa

Đồng miếu Long Biên quán bãi nam”

Tạm dịch:

“Đền Độc Bộ biển Đại Nha tham tán cho trời đất

Miếu Đồng Quỹ nơi Long Biên cai quản Bắc Nam”

Tiếp giáp tòa Tiền đường là tòa Trung đường gồm 5 gian; ba gian giữa làm bằng gỗ, các cột sơn son thếp vàng, các bộ vì làm chồng rường đấu rế; hầu hết các cấu kiện như con rường, bảy, kẻ đầu dư được thể hiện với các mảng chạm khắc tiêu biểu của phong cách thời Hậu Lê (thế kỷ 17-18) là mặt hổ phù, mây rồng, hoa lá đường nét tinh xảo mềm mại. Nổi bật hơn cả là những bông hoa sen đang độ nở, các cánh sen được thể hiện rõ nét trong khoảng không gian chật hẹp. Trên các mảng chạm thân rồng ẩn trong các đao mác, hai chân trước của rồng như những bàn tay nắm chặt lấy râu trông thật tinh nghịch. Rồng lớn quấn lấy rồng nhỏ được thể hiện trong đề tài “Mẫu long giao tử”.

 

Chạm khắc thế kỷ 17 - 18

       Đặc biệt ở gian giữa, chạm khắc Hậu Lê được tập trung nhiều, sinh động hơn. Các kẻ chuyền chạm khắc các con thú nhỏ mình rồng, phía trước con lao lên, phía sau con chạy xuống. Các mặt con thú ở đây được các nghệ nhân cách điệu cao, vừa chạy vừa ngoái lại mỉm cười với mọi người. Ở gian giữa, câu đầu chạm hình trúc hóa long chầu mặt trời.        

       Như vậy, ở toà trung đường từ phong cách kiến trúc đến các mảng chạm khắc đều mang đậm phong cách thời hậu Lê đã tạo nên giá trị đặc biệt của công trình. Các đề tài chạm khắc ở đây rất độc đáo và đa dạng về các mô típ trang trí. Tuy là chất liệu gỗ nhưng dưới bàn tay sáng tạo của các nghệ nhân làm cho các mảng chạm khắc hết sức mềm mại, tinh tế, nó minh chứng cho một giai đoạn kiến trúc và điêu khắc huy hoàng của dân tộc.

     Tiếp giáp với toà Trung đường là toà Chính tẩm được phân bố theo chiều dọc tạo thành khu nội cung có hình chữ Đinh. Toà chính tẩm ở đây được xây dựng theo kiểu chồng diêm cuốn gạch; nếu đi từ tòa Trung đường vào tòa Chính tẩm ta đi bằng hai cửa phụ hai bên, còn cửa chính giữa ghép gỗ, có nhang án đặt bài vị của Triệu Quang Phục “ Triệu Việt Vương, ôn hòa thuần túy, uy minh hoàng đế bệ hạ”, tạm dịch: (Triệu Việt Vương là vị hoàng đế ôn hòa, thuần túy, uy dũng, sáng suốt). Bộ cánh cửa ở giữa để đi vào tòa chính tẩm có 2 cánh, được chạm kênh bong kiểu rồng chầu mặt trời... mỗi cánh cửa được chạm trọn vẹn một con rồng, đuôi ở phía trên uốn khúc dần về phía dưới và đầu ngẩng cao chầu vào mặt trời... ở chính giữa được chạm vào mỗi nửa cánh cửa mà chỉ khi đóng lại mới thấy hình ảnh đó. Con rồng dài nhưng mềm mại như đang uốn lượn giữa bầu trời, nhiều đoạn lẫn trong mây. Những hình ảnh chạm ở đây được bố cục rất hợp lý với kỹ thuật chạm thông phong của những tay nghề tài ba đã góp phần làm tăng giá trị mỹ thuật cho công trình.

    Tòa chồng diêm của khu chính tẩm. tính từ dưới lên gồm 3 tầng với 8 mái, Phía dưới được trang trí khá đẹp, cả 4 mặt của tầng 2 được chia làm 3 ô đắp nổi các hoa văn với các đề tài tứ linh, tứ quí, long cuốn thủy. Bốn mặt tầng trên cùng đắp mặt hổ phù quay 4 hướng. Đặc biệt ở 4 góc của tầng 1 tiếp giáp với tầng 2 là đầu các con nghê như đang đội cả hai tầng trên lên. Chính vì tòa chính tẩm có hoa văn và các họa tiết trang trí phía ngoài tinh tế, đẹp mắt với các đề tài phong phú đã làm cho công trình thêm đoà sộ. Toàn bộ công trình này có xu thế vươn lên cao để chiếm lĩnh không gian.

         

Tòa tiền tế

 Đền Đồng Quỹ là một trong những di tích lớn của tỉnh Nam Định. Tại đây còn lưu giữ được nhiều di vật, cổ vật có giá trị tiêu biểu về lịch sử và văn hóa như:

   Đền còn nhiều nhang án, nhưng đẹp nhất là nhang án đặt chính giữa tòa tiền đường. Toàn bộ mặt trước và đằng sau đều được chạm nổi, đề tài trang trí ở đây gồm: tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng); tứ quý (Thông, Cúc, Trúc, Mai) cùng với những mặt hổ phù, mặt nguyệt, mây tan, hoa lá cách điệu và những lớp sen chạy viền cổ...Nhang án được làm vào thời Nguyễn, với sự hài hòa về bố cục, đề tài trang trí phong phú, màu sơn son thếp vàng rực rỡ đã khẳng định rõ giá trị của cổ vật này.

      Hạc thờ: Hai bên nhang án ở gian chính giữa là đôi Hạc thờ cỡ lớn cao gần ba mét được sơn thếp ánh lên màu vàng son. Đôi hạc được tạo dáng rất đẹp, từ đầu, cổ, cánh đến chân, tuy hạc ở tư thế đứng nghỉ nhưng vẫn ở tư thế ngẩng cổ đầu vươn cao lên phía trên. Đôi hạc được chạm vừa có nét hiện thực như một số động vật sống ở các miền sông nước, đồng thời lại có những nét khái quát và mang những yếu tố thần linh. Vì vậy các chất thật và ảo pha trộn đã góp phần  làm cho hình tượng này thêm sinh động. Các họa tiết trang trí trên các bộ phận từ đầu, lông, thân, cánh được chạm tỉa công phu càng làm tăng thêm giá trị cho cổ vật. Đây là cổ vật mang đậm phong cách nghệ thuật của thế kỷ 18.

               

Hạc thờ thế kỷ 18

Vạc đồng: Vạc có bốn quai ở phía trên miệng và phía trong có đúc nổi hàng chữ “ Đồng Quỹ xã từ tiến cúng Ất Sửu niên tạo” (Dân xã Đồng Quỹ tiến cúng năm Ất sửu). Thân vạc phía ngoài đúc nổi họa tiết trang trí bầu rượu, túi thơ, quạt vả, cuốn thư nằm trong bốn khung phân cách đều nhau...

                

Vạc đồng do nghệ nhân làng Đồng Quỹ chế  tác

Tượng Triệu Quang Phục: Tượng đúc bằng đồng sơn son thếp vàng mặc áo long cổn với hoïa tiết long cuốn thủy vân ám, hổ phù, hoa lá cách điệu. Pho tượng được bố cục hợp lý, có tỷ lệ thích hợp, đường nét thanh thoát từ tay nghề vững vàng các nghệ nhân đúc đồng Đồng Quỹ xưa đã làm cho tác phẩm thêm sống động.

         

Kiếm thờ chạm bạc do nghệ nhân làng Đồng Quỹ chế  tác

     Hàng năm cứ vào dịp kỵ thánh (14/8 âm lịch) nhân dân thôn Đồng Quỹ lại long trọng tổ chức lễ hội diễn ra trong 3 ngày (ngày 12,13,14/8 âm lịch) với những hoạt động nghi lễ, các trò chơi dân gian mang đậm bản sắc dân tộc như: Tế, rước kiệu thánh, cờ người, tổ tôm điếm, đánh đu, bắt vịt, đấu vật...

      Đền Đồng Quỹ, Thôn Đồng Quỹ, xã Nam Tiến là di tích có giá trị  lịch sử tiêu biểu, nơi đây Triệu Quang Phục và hai người cháu của ông quê ở Nam Định có công lớn trong việc chống giặc ngoại xâm giành độc lập cho dân tộc và nhiều kỷ niệm gắn bó với mảnh đất Đồng Quỹ. Về kiến trúc, đền Đồng Quỹ còn bảo tồn hoàn chỉnh cả nội và ngoại thất; cả kiến trúc và các đồ thờ tự, cổ vật, cổ thư; đặc biệt là các cổ vật bằng chất liệu đồng, bạc có giá trị cao về lịch sử và văn hoá lại do chính bàn tay người thợ thủ công làng nghề đúc đồng Đồng Quỹ Nam Tiến chế tác như: Vạc đồng, Đỉnh đồng, Tượng đồng...

       Đền Đồng Quỹ xã Nam Tiến được xếp hạng di tích lịch sử - văn hoá cấp Quốc gia theo quyết định số 1207 ngày 11 tháng 9 năm 1993. Đây là niềm vinh dự, tự hào và cũng là trách nhiệm của các cấp lãnh đạo Đảng, Chính quyền và toàn thể nhân dân địa phương trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích góp phần thực hiện thắng lợi phong trào xây dựng nông thôn mới trên quê hương Nam Tiến nói riêng và huyện Nam Trực nói chung./.